Nhà thơ Lê Quốc Hán nói về thơ thiếu nhi của Đặng Hấn

“Mở ra là thực, khép vào là mơ”
(Hay thế giới non tơ trong thơ Đặng Hấn)

Đặng Hấn vừa là nhà toán học, vừa là nhà thơ. Anh đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Phó Giáo sư và được kết nạp vào Hội Nhà Văn Việt Nam. Đặng Hấn dành gần trọn sự nghiệp văn chương của mình để sáng tác cho thiếu nhi. Anh lần lượt cho ra mắt độc giả 8 tập sách thiếu nhi, trong đó có bốn tập thơ. Có lẽ, Đặng Hấn là một trong số ít những tác giả hai lần được Hội Nhà Văn Việt Nam trao giải thưởng về văn học thiếu nhi với các tác phẩm Cầu chữ Y (1986) và “Sài Gòn và bé” (1998).

Cũng như nhiều tác giả viết cho thiếu nhi tài hoa khác, Đặng Hấn có một khả năng quan sát tinh tế và nhạy cảm tuyệt vời. Trước hết, đó là sự quan sát bằng đôi mắt xanh non, hồn nhiên và ngộ nghĩnh của trẻ thơ:

Trái điều ngủ để hạt ra
Trống choai ngủ gật, ngủ gà góc sân
Vịt con ngủ đứng một chân
(Đi thăm xứ ngủ)

Sự quan sát của Đặng Hấn không chỉ bằng mắt thường mà con bằng con mắt của trí tuệ:

Trong như nước, sáng như sao
Mở ra là thực, khép vào là mơ
(Con mắt)

Đây chính là một nét riêng, rất riêng của thơ Đặng Hấn. Anh có một trường liên tưởng khá rộng. Đôi khi, đó là sự liên tưởng cùng phương:

Đàn ong làm phép trừ
Trừ rét bằng mật ngọt
Bầy chim làm phép chia
Chia niềm vui tiếng hót
Tia nắng làm phép nhân
Trời sáng cao rộng dần
Vườn hoa làm phép cộng
Số thành là MÙA XUÂN
(Các nhà toán học mùa xuân)

Tuy nhiên, Đặng Hấn thường hay liên tưởng ngược chiều, có khi đến đối lập. Nhờ cách liên tưởng này mà sự vật, hiện tượng được miêu tả bộc lộ bản chất sâu xa của chúng:

Cái trống thì kín như bưng
Mềm như con rắn tưởng chừng không xương
(Kể cho bé nghe)

Gà to đẻ trứng nhỏ
Gà nhỏ đẻ trứng to
Giống gà gì thế nhỉ?
– Lơgo!
(Chuyện gà chuyện trứng)

Sự liên tưởng chỉ thực sự có ích khi người làm thơ biết đặt vào trong ấy những rung động sâu xa của tâm hồn. Nhiều lần, Đặng Hấn đã làm được điều này. Đó là khi trí thông minh, sắc sảo của nhà khoa học trong anh biết hòa vào cảm xúc đằm thắm của tâm hồn nhà thơ. Có một lần, sự hòa hợp ấy đã giúp anh viết nên một bài thơ thiếu nhi vào loại hay nhất của đời thơ anh: Cầu chữ Y với hai câu kết thật tài hoa:

Ô! Người đi trên chữ
Chữ nâng người lên cao

Sau này, Đặng Hấn còn cố gắng tìm lại những phút thăng hoa như vậy, và đôi lúc anh đạt được những thành công nhất định. Ấy là khi anh phát hiện ra:

Quạt quay làm ra gió
Gió làm chong chóng quay!
(Quạt và chong chóng)

Người ta thường nói, cái đáng quí nhất của nhà thơ là từ những sự vật tưởng chừng rất đỗi quen thuộc vẫn phát hiện ra những điều mới mẻ, thú vị. Nhưng có lẽ, cống hiến quan trọng của Đặng Hấn còn là phát hiện cái mới lạ trong những sự vật mới lạ. Khi cả nước đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa; khi cả thế giới đang bước vào kỷ nguyên mới với những thành tựu rực rỡ của công nghệ thông tin, Đặng Hấn đã vượt lên để hòa nhập cùng nhịp sống mới đầy biến đổi. Ta bắt gặp trong thơ Đặng Hấn nhiều bài thơ viết về điện; về các công cụ và đồ dùng bằng điện, và cả những người thợ điện nữa: Điện, Dòng điện, Chuông điện, Phép màu thần tiên, Rước đèn trong máy vi tínhHãy nghe Đặng Hấn viết về các dụng cụ bằng điện:

Chỉ cần bật chiết nút
Bỗng có người hát ca
Lạ chưa, chính người đó
Đang hát ở phố xa
Bỗng có ngàn khán giả
Vừa vỗ tay vừa la
Hai đội bóng quốc tế
Tranh giải trong… góc nhà
Khép cửa là Đà Lạt
Sài Gòn ở ngoài hiên
Già Tuyết nấp trong tủ
Mời bé lại ăn kem
(Phép màu thần tiên)

Phản ánh những vấn đề có tính thời sự, cập nhật hàng ngày, với thơ người lớn đã khó, với thơ thiếu nhi càng khó hơn. Nhưng là một nhà thơ trưởng thành từ thời chống Mỹ, một người có ý thức công dân cao, Đặng Hấn đã vượt qua mọi trở ngại để sáng tác nên những vần thơ rất hay về những cái tưởng chừng rất khó đưa vào thơ:

Trong vẻ đẹp giàu thành phố
Bé ơi, có bé góp phần
Nếu thiếu tiếng cười trẻ nhỏ
Sài Gòn hỏi có còn Xuân
(Sài Gòn và bé)

Thơ thiếu nhi của Đặng Hấn có một không gian rất rộng và một nội tâm rất sâu. Anh viết về mọi miền quê hương đất nước, từ thành phố Sài Gòn nơi anh đang sống đến Thái Bình “quê hương năm tấn” nơi chôn rau cắt rốn của anh. Thế giới thi ca của anh còn được mở rộng đến những miền đất khác trên quả đất (Tháp Pizơ), thế giới trong giấc ngủ (Đi thăm xứ ngủ) hay những thế giới thần tiên do trí tưởng tượng anh tạo nên. Ở mỗi thế giới ấy, anh quan tâm đến mọi loài vật, từ loài nhỏ bé như con ve, con ốc sên đến những con vật to lớn dữ tợn như voi, hổ (“Con ve vui“, “Xem hổ“, “Hội thảo về voi“). Thế giới ấy đầy sống động với tiếng “reo vui ào ạt của biển”, với tiếng gió

lúc rì rầm thủ thỉ
lúc ầm ào hát ca
(Gió)

Thế giới ấy có đủ những con người luôn yêu thương, đùm bọc nhau:

Mỗi người chỉ một con tim
Mà sao chứa đủ trăm nghìn yêu thương?
(Số 1)

Trong thế giới thơ Đặng Hấn, ta gặp lại nhiều lần hình ảnh bà nội, bà ngoại, cha mẹ, cô giáo, bác công nhân… với những lời trân trọng, yêu thương. Nhưng hình ảnh trung tâm của thế giới thơ Đặng Hấn bao giờ cũng là bé. Nó như mặt trời trên bầu trời ban ngày, như vầng trăng trên bầu trời ban đêm. Chữ bé ấy có thể được viết hoa, có thể mang một cái tên cụ thể: Bé Phương, Bé Hân…, có thể là một cái tên rất chung cho mọi nhân vật ở lứa tuổi thần tiên. Dường như, cả thế giới sinh ra đều được đặt dưới chân bé, nâng niu nuôi dưỡng dạy dỗ bé. Và cũng dường như bé sinh ra để làm cho thế giới ấy thật sự sống, thật sự vui tươi

Trong nhà từ bố mẹ
Ai ai cũng vâng lời
Thế mà chỉ mình cháu
Được nội khen ngoại thôi
(Bà Nội)

Đọc thơ Đặng Hấn, ta thấy anh như một người thầy phù thủy cao tay, đã tự biến mình thành đứa bé với những vui buồn trong trẻo, những yêu thương ngọt ngào và những phát hiện bất ngờ ngộ nghĩnh. Rồi chính ta cũng bị thơ anh biến thành cậu bé tự lúc nào.

Thành phố Vinh, Thu 2000
(“Thế giới trong ta” số 214 – số đặc biệt 20/11/2000
và “Thế giới mới” số 415 tháng 11/2000)

Chia sẻ bài này:

Nhà thơ Trần Đăng Khoa nói về thơ thiếu nhi của Đặng Hấn

Đặng Hấn làm thơ từ năm 1964. Khi đó, anh còn là sinh viên Khoa Toán, trường Đại học Tổng Hợp Hà Nội. Đến nay, anh đã là tác giả của 12 cuốn sách, bao gồm cả thơ và văn xuôi. Riêng mảng thơ dành cho thiếu nhi, anh đã có tới ba cuốn được đông đảo bạn đọc rất đỗi yêu mến: Cầu Chữ Y (1986), Những chuyện thần tiên (1997), Sài Gòn và bé (1998). Đọc tiếp

Chia sẻ bài này:

Nhà thơ Thanh Tùng nói về thơ thiếu nhi của Đặng Hấn

Từ một giáo sư toán đại học, anh đã “tụt” xuống (hay vươn tới?) một trẻ thơ. Anh biết cách và hoàn toàn có khả năng “Khờ dại” đi để được trẻ em tin cho nhập cuộc chơi. Thế là anh thỏa sức tung hoành dẫn dắt các em vào cái thế giới thơ mà anh sáng tạo ra…

… Giả vờ nhắm mắt
Ba nói: “ngủ rồi”
Con vui con thích
Vừa ru vừa cười…
(Con ru ba ngủ)

Anh biết lắng nghe điệu hồn con trẻ, những tâm lý khát khao vươn tới để rồi gợi mở, phát triển đến những tình tiết bất ngờ, thông minh và thú vị:

… Nào dọn cơm ra vậy
Cho bé Phương trổ tài
Phương ôm mẹ ghé tai
Đơm thật vơi mẹ nhé!
(Phương giỏi)

Từ trong những quan hệ gia đình đến ngoài đường phố, từ gia súc, cây cối đến trời, sao, mưa, gió, sấm chớp anh đều giúp cho các em phát triển tính ngạc nhiên, muốn tìm hiểu, cuối cùng là nâng cao tính thẩm mỹ, tính văn hóa.

… Ô! Người đi trên chữ
Chữ nâng người lên cao.
(Cầu chữ Y)

Không chỉ là tiếng vang của da bịt vào gỗ nữa mà tiếng trống trở thành tiếng gọi của “trái tim” nhà trường, tiếng truyền giảng của tri thức:

… trống trường
vang xa
lên trời
như sấm
vào ngực
như tim…
… Vọng trong
tiếng trống
bao lời
thiêng liêng !
(Trống trường)

Từ gió làm quay chong chóng anh khéo léo nhắc các em biết ơn mẹ lao động nuôi dưỡng mình:

… quạt quay làm ra gió
gió làm chong chóng quay…
… Phải chong chóng là bé
vui nhảy múa suốt ngày
còn quạt kia là mẹ
mải lam làm luôn tay
(Quạt và chong chóng)

Anh không sử dụng khả năng toán của mình để triển khai vào thơ một cách dễ dãi.
Nhưng rõ ràng những bài thơ “đố” cũng như rất nhiều bài thơ có tứ khá độc đáo trong tập đã được hình thành do ảnh hưởng của lối tư duy toán học do đó giúp các em nâng cao khả năng phán đoán và khả năng thẩm mỹ.

Toàn bộ thơ của tập “Búp trên cành” là khải thị, mở mang và giáo dục để các em được lớn lên trong tri thức và mộng mơ cũng có ý nghĩa chống lại lối giáo dục khô cứng, máy móc dễ dàng dẫn tới độc ác và tàn bạo đang ngày một lan tràn đến báo động trong xã hội loài người hôm nay.

Sài Gòn 1-8-2000 (Nhân đọc bản thảo Búp trên cành” của Đặng Hấn)

Chia sẻ bài này:

Nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi nói về thơ thiếu nhi của Đặng Hấn

… Bài thơ CÂY ĐÈN THẦN chỉ có 8 dòng, gọn gàng, khúc chiết. Bằng tư duy chính xác của một giáo sư toán học và tâm hồn của một nhà thơ, Đặng Hấn đã cho các em một bài thơ thú vị. Lứa tuổi nhi đồng đọc bài thơ này, vừa phát triển óc quan sát đồ vật, vừa biết trọng những việc làm hợp với sức mình. Cái bếp dầu lửa quen thuộc hàng ngày bỗng nhiên có hồn hẳn lên sau những phát hiện và liên tưởng thú vị của nhà thơ Đặng Hấn.

(“Cây đèn thần” – một bài thơ hay viết cho các em – “Vì trẻ thơ” 3-2000)

Chia sẻ bài này:

Nhà văn Phan Sinh Viên nói về thơ thiếu nhi của Đặng Hấn (2)

Quý 4-1997, đồng chí Thanh Tiên, Tổng biên tập báo Nghệ An họp một số cây bút quen thuộc trong tỉnh để chuẩn bị báo Xuân. Trong cuộc họp đồng chí nói:

“Báo Xuân năm nay sẽ tụ hội ở Sài Gòn. Sài Gòn năm nay sẽ kỷ niệm trọng thể lễ ra đời 300 năm của thành phố. Các đồng chí nhớ khai thác đề tài đó”…

Về vắt óc suy nghĩ mãi, tôi vẫn không thể tìm được một nội dung gì có liên quan giữa Tết với “Sài Gòn 300 năm” để viết! Tiếc lắm nhưng đành chịu bất lực.

Quý 4–1998, tôi nhận được món quà từ Sài Gòn gửi ra. Nhà thơ Đặng Hấn gửi tặng tôi tập thơ “Sài Gòn và bé”, tập thơ thứ tư của tác giả viết cho lứa tuổi thiếu nhi. Mở tập thơ ra, bài thơ “Sài Gòn và bé” nằm ngay ở đầu tập. Nó đã hoàn toàn chinh phục tôi từ  lượt đọc đầu tiên

Trong nghề làm thơ, cái khó đầu tiên và có lẽ cũng là cái khó khăn nhất là tìm tứ, lập tứ thơ? Tìm được tứ thơ là tìm được vấn đề! Tứ thơ càng sắc sảo càng lóe sáng thì bài thơ càng gây ấn tượng mạnh cho người đọc. Có lẽ Đặng Hấn đã suy nghĩ rất nhiều để tìm tứ cho bài “Sài Gòn và bé” của mình. “Sài Gòn vẫn rất non trẻ”. Đúng vậy, với lịch sử 4000 năm dựng nước, giữ nước thì 300 năm quả là mới ở “tuổi trẻ con” – 300 năm ấy, Sài Gòn đã trải “qua bao cam go cay đắng – rất nhiều giặc giã ngoài trong” nhưng Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh lớn lên cùng đất nước, đang trở nên một thành phố đẹp giàu… Thế là trong tâm trí của nhà thơ Đặng Hấn, hình ảnh một em bé dễ thương đang ngày ngày lớn lên đã song hành với hình ảnh một thành phố non trẻ đang ngày càng lớn lên. “Sài Gòn và bé” trở thành tiêu đề của một bài thơ hay. Không phải ai cũng có thể tìm được cái “tứ ” thần tình như vậy. Đặng Hấn đã là một tác giả có hàng trăm bài thơ cho lứa tuổi thiếu nhi. Tập thơ “Cầu Chữ Y” viết cho tuổi nhi đồng đã được đưa vào “Tủ sách vàng” của NXB Kim Đồng.

Từ trong tứ thơ, hình thành luôn kết cấu của bài thơ. Hai hình ảnh cứ song song nhau mà phát triển:

Sài Gòn mới 3 thế kỷ
Còn bé đã 6 tuổi đời
Sài Gòn vẫn rất non trẻ
Bé ư? Bé lớn thật rồi!

Sài Gòn và Bé – Bé và Sài Gòn. Hai hình ảnh non trẻ, dễ thương ấy cứ quyện lấy nhau, bổ sung tình, ý cho nhau để trở thành một bài thơ hoàn chỉnh. Ở đây ta gặp hai Đặng Hấn. Một Đặng Hấn đầu tiên là Đặng Hấn dí dỏm, thông minh, hồn nhiên, chuyên làm thơ cho thiếu nhi, vì thế mới có những câu thơ thật vô lý mà dễ thương, vô lý mà mọi người sẵn sàng chấp nhận:

Sài Gòn mới 3 thế kỷ
Còn bé đã 6 tuổi đời

Đặng Hấn thứ hai là Đặng Hấn toán học. Đúng vậy, Đặng Hấn đang là một phó giáo sư dạy toán ở một trường Đại học trong TP.HCM – Đặng Hấn đã khéo tìm được một “Mẫu số chung” cho hai “phân số” Sài Gòn và Bé. Hai “phân số” ấy có một “mẫu số chung nhỏ nhất” là cùng trưởng thành trong gian khổ, càng gian khổ càng truởng thành. Nhưng cái tài tình của Đặng Hấn là dùng hình ảnh biến thiên của em bé để gợi cho ta sự cảm nhận về lịch sử, về quê hương, đất nước:

Còn Bé cũng bao vất vả
Thay răng, sốt nắng, cảm mưa…
Lớp mầm, lớp chồi, lớp lá
Giờ vào lớp một, oai chưa?…

Giữa cái trang nghiêm của lịch sử với cái hồn nhiên của em bé, giữa cái đời thường của con người, với cái thường ngày của đất nước, hai bên cứ đan xen lẫn nhau, móc gài vào nhau, kích bẫy lẫn nhau, vừa đưa nhận thức đến cho người đọc, vừa gây hứng thú thẩm mỹ cho người đọc, các câu thơ cứ thế chiếm lĩnh cả tâm hồn, trí tuệ người đọc. Phải dùng rất nhiều lời, nhiều câu chuyện, nhiều thành tích và nhiều con số cụ thể mới giảng giải được hết ý của bốn câu thơ ngắn sau đây:

Từ bãi tha ma ảm đạm
Sài Gòn cho bé công viên
Bé từ bờ kênh u ám
Bay lên cửa kính sáng đèn!

Ai không gắn bó với cách mạng, ai không tâm đắc với cách mạng, ai chưa vì cách mạng mà hi sinh, mà xả thân thì chưa thấy được cái kỳ diệu, cái vĩ đại, cái hào quang lấp lánh của Sài Gòn cách mạng trong những câu thơ giản dị đó: “Bé từ bờ kênh u ám – Bay lên cửa kính sáng đèn”… Tôi thực sự ngưỡng mộ tác giả ở những câu thơ như thế.

Lập tứ của bài thơ bắt đầu từ hình ảnh em bé – Càng yêu bé, càng yêu Sài Gòn. Kết thúc bài thơ, “Tiếng cười trẻ nhỏ” trở thành sức “Xuân” của thành phố – Một cái kết ngắn, gọn, ấn tượng và phù hợp.

Một bài thơ rất chính trị mà lại rất nghệ thuật. Một bài thơ mang tính chất trẻ thơ mà lại chứa đựng nội dung lịch sử, nội dung cách mạng. Một bài thơ nhỏ mà ý nghĩa lại lớn.

Nghệ An tháng 8/1999
“Bạn và thơ” NXB Nghệ An 1999

Chia sẻ bài này:

Nhà thơ Vương Trọng nói về thơ thiếu nhi của Đặng Hấn

Đặng Hấn hội tụ đủ những tư chất cần thiết của một nhà thơ viết cho thiếu nhi: tính thông minh, hóm hỉnh, óc liên tưởng phong phú, có khả năng khái quát từ những hiện tượng đơn lẻ… Vốn là một cán bộ nghiên cứu của Viện toán học, sau khi đất nước thống nhất, anh trở thành cán bộ giảng dạy, rồi sau đó là Phó Giáo Sư, công tác tại trường Đại Học Kinh Tế Tp.HCM. Ngoài công việc chính là nghiên cứu và giảng dạy Toán, anh lặng lẽ tham gia một cuộc chơi, đó là làm thơ cho các em. Cách đây trên chục năm, tập thơ đầu tay của anh ra đòi, và lập tức đuợc giải thưởng của Hội nhà văn Việt Nam. Đó là tập thơ “Cầu chữ Y”. Chính tập thơ này đã đưa anh trở thành một trong không nhiều nhà thơ được bạn đọc nhỏ tuổi yêu mến. Hiện anh đã xuất bản 8 tập sách thiếu nhi, gồm 2 quyển sách giải trí khoa học, 2 tập truyện và 4 tập thơ. Trong bài viết này, tôi muốn dừng lại ở tập thơ thứ tư của anh, tập thơ mới nhất xuất bản nhân dịp kỉ niệm 300 năm Thành phố Sài Gòn, với tiêu đề “Sài Gòn và bé”.

Khi làm thơ cho thiếu nhi, Đặng Hấn đặc biệt chú ý đến những hiện tượng có tính khái quát, những nghĩa đen có hàm chứa nghĩa bóng, để khi viết không cần nhiều lời, làm như vô tình bắt gặp hiện tượng, sự việc thì nêu lên thế, chứ sự thật anh đã dày công quan sát và suy ngẫm. Hai câu thơ kết thúc bài thơ “Cầu chữ Y” trước đây tập trung khá đầy đủ cách lập tứ thơ của anh:

Ô! Người đi trên chữ
Chữ nâng người lên cao

Cứ làm như vô tình thấy người đi trên cầu chữ Y rồi thốt lên như thế! Và hàng ngày bao nhiêu người thấy điều đó : Cái cầu chữ Y bắc qua sông Sài Gòn, khi người đi qua thì rõ ràng cái cầu hình chữ Y này đã nâng người lên. Nhưng đó chỉ là nghĩa đen. Cái khái quát làm người đọc chú ý là chữ ở đây không còn là chữ Y của chiếc cầu mà là trình độ văn hóa, hay nói gọn lại là văn hóa, văn hóa nâng tầm con người lên, đó là điều tác giả đã khái quát hết sức tự nhiên được người đọc lĩnh hội dễ dàng.

Trong tập “Sài Gòn và Bé”, cấu tứ thơ kiểu này luôn được tác giả vận dụng và vẫn mang lại hiệu quả cao. Anh có bài thơ viết về Mắt, thực chất là mắt trẻ thơ trong đó có hai câu tôi thấy khó ai có thể viết hay hơn được:

Trong như nước, sáng như sao
Mở ra là thực, khép vào là mơ.

Câu trên có được nhờ mắt quan sát, và ngoài Đặng Hấn ra, nhiều nguời khác cũng có thể viết được. Nhưng câu thứ hai không còn tả nữa, mà là suy ngẫm của người gần gũi các em. Viết về mắt mà không chỉ nói về mắt nữa, mà nói về tâm hồn trong sáng của trẻ thơ.
Bên cạnh lối thơ mang tínnh khái quát này, anh cũng thành công với lối thơ ngụ ngôn, có khi ngộ nghĩnh, buồn cười nhưng vẫn mang một ý nghĩa cuộc đời nào đấy. Ta hãy đọc bài thơ “Bút và com-pa“:

Cái bút bảo cái com-pa
– Viết được nhiều chữ như ta mới tài.
Com-pa nghe thế mỉm cười:
– Chẳng thà viết một chữ thôi, nhưng tròn

thì không những compa mỉm cười mà người đọc cũng mỉm cười, thấy cái lập luận của compa rất đúng, nhắc ta nhớ đến câu thành ngữ “một nghề cho chín hơn chín nghề”.
Lối thơ ngụ ngôn này còn khá thành công ở bài “Sâu đo“:

Đầu hay đuôi khó phân minh
Đi khom, về cúi ai rình mà lo
Ngắn dài mặc sức giãn co
Lấy mình làm cái thước đo mọi người.

Đây là bài thơ tả thực về con sâu đo, nhưng đồng thời đả rất đau vào bọn người nịnh nọt, luồn cúi, bọn người chứa bao tật xấu, đầu đuôi lẫn lộn ấy lại muốn làm chuẩn mực để mọi người noi theo, thì thật trớ trêu và buồn cười. Những bài thơ như thế này của Đặng Hấn, nghe một lần chúng ta khó lĩnh hội hết ý thâm thúy của tác giả, mà tốt hơn nên đọc bằng mắt thêm vài lần nữa, rồi tự mình sẽ rút ra được nhiều điều.

Một điều thành công đáng kể của Đặng Hấn trong tập thơ này là anh đã biết gắn mảng thơ thiếu nhi với công cuộc xây đựng, phát triển đất nước cũng như giáo dục truyền thống cho các em. Hai mẹ con đi xem triển lãm đường Trường Sơn thấy một tảng đá lớn ở Trường Sơn do bộ đội ta đặt chân lên nhiều, trong thời gian nhiều năm, đã tạo thành một dấu chân cực lớn, em bé hỏi mẹ không biết có dấu chân bố trong dấu chân ấy không thì được chú thuyết minh trả lời là có. Lập tức từ dấu chân này em nghĩ đến dấu chân Thánh Gióng trong truyện cổ. Bài thơ như một câu chuyện kể nhẹ nhàng nhưng có ý nghĩa giáo dục truyền thống sâu sắc, một nội dung cần thiết đối với thơ thiếu nhi.

Bài thơ “Điện” anh viết mừng đường dây 500 kilôvôn hoàn thành, đọc vừa dí dỏm, vùa trẻ con:

Cũng là điện cả thôi
Đố ai nhìn thấy dạng
Ở đài thì hát ca
Vào đèn thì phát sáng

Vừa mang ý nghĩa thời sự của công trình xây dựng này:

Vui chưa từ cánh quạt
Gió ào ạt phả ra
Trưa Sài Gòn nắng khát
Chợt mát sóng Sông Đà

Viết về thời sự cho các em, kể ra như thế là khá nhuần nhuyễn.

Có thể có em lại hỏi rằng nhà toán học Đặng Hấn không làm thơ về toán hay sao? Có đấy! Ví như bài thơ “Các nhà toán học của mùa Xuân” đã được nhạc sĩ phổ nhạc, nhưng giờ đây ta hãy nghe lời thơ:

Đàn ong làm phép trừ
Trừ rét bằng mật ngọt;
Bầy chim làm phép chia
Chia niềm vui tiếng hót;
Tia nắng làm phép nhân
Trời sáng cao rộng dần;
Vườn hoa làm phép cộng
Số thành là mùa Xuân!

Như vậy không những anh có làm thơ về toán mà còn làm đủ cả bốn phép tính cộng, trừ, nhân, chia, chỉ có khác là anh không làm trên giấy mà mượn đàn ong, bầy chim, tia nắng và vườn hoa làm ở giữa trời đất để có số thành là mùa Xuân, kể ra bài toán này cũng lý thú đấy chứ?

(“Nhà toán học, nhà thơ được các em yêu mến”
Bài đã phát trên sóng Đài tiếng nói Việt Nam tháng 6/1999)

Chia sẻ bài này:

Nhà văn Hà Văn Thùy nói về thơ thiếu nhi của Đặng Hấn

Nói chung văn chương viết cho thiếu nhi thường lạc theo hai hướng: một đằng cưa sừng làm nghé, bắt chước hoặc nhại trẻ một cách vô duyên; hướng khác là nặng về giáo huấn, đọc phát mệt. “Sài Gòn và bé” của nhà thơ Đặng Hấn tránh được hai “cửa tử” ấy. Phẩm chất đầu tiên của nó là thực sự thơ trẻ.

Sài Gòn mới ba thế kỉ
Còn bé đã sáu tuổi đời

Hai từ mới và đã dùng đắc địa, tạo ra sự so sánh ngộ nghĩnh. Chắc chẳng có em bé nào so sánh như thế, mà đó là cái nhìn phát hiện của tác giả. Không giả mà đưa đến cho ta điều bất ngờ thú vị.

Chuyện cậu cháu tôi” là bức tranh về tấm lòng trẻ thơ chân thực. Ở lần đầu gặp cậu sau ngày đất nước giải phóng, tuy mừng và quý cậu nhưng cháu là trẻ con, vốn hiếu thắng, luôn giành phần đúng về mình:

Tôi gọi là quả muỗm
Cháu sửa là trái xoài…
Tên gì cháu cũng đúng
Tên gì tôi cũng sai
Nếu không thì cháu giận
Cháu buồn cháu nghỉ chơi

Nhưng cũng đứa cháu ấy, chỉ vài năm sau gặp lại:

Cháu mời tôi xơi muỗm
Lại mời má ăn xoài

Cái hay của bài thơ là chỉ mô tả sự thật, nhưng qua đó cho thấy nét đẹp của tuổi thơ các cháu: biết nhường nhịn, biết hi sinh thói quen của mình vì người thân. Chỉ cần thế thôi, tác giả nói với ta về tình người và sự thiêng liêng của Tổ quốc thống nhất.

Phẩm chất nổi trội khác của tập thơ là những bài thơ thời sự. Thơ thời sự mà hay, bao giờ cũng khó. Thơ thời sự dành cho trẻ em còn khó hơn. Bài “Sài Gòn và bé” là bài thơ hay, khi qua con mắt trẻ thơ, tác giả nói được sự lớn lên của thành phố 300 tuổi. Cái tài của tác giả là nói về đề tài lớn và có vẻ khô này mà nhuần nhị, tự nhiên, thuyết phục, không hề giáo huấn:

Từ bãi tha ma ảm đạm
Sài Gòn cho bé công viên
Bé từ bờ kênh u ám
Bay lên cửa kính sáng đèn

Hơn 25 năm trước tôi quen Đặng Hấn rồi chúng tôi trở thành tri kỉ trong văn và cả trong đời. Rất mừng là anh vẫn giữ được tấm lòng đôn hậu trẻ thơ và con mắt nhìn đời trong sáng, tinh tế.

(“Sài Gòn và bé”, tập thơ thứ tư cho thiếu nhi của nhà thơ Đặng Hấn
– Phụ nữ TP.HCM 6-1999)

Chia sẻ bài này:

Nhà thơ Cao Xuân Sơn nói về thơ thiếu nhi của Đặng Hấn

Bài thơ có cái tựa đề ngộ nghĩnh “CON MẶC THƠ BA ĐI ĐÓN XUÂN“. Nghe thơ đấy nhưng sao thương cảm quá! Thời nào cũng vậy, “Cơm áo không đùa với khách thơ” (Xuân Diệu) mà bởi thế nên mỗi khi nhà thơ bàn chuyện cơm áo, nhất là vào dịp Tết đến, xuân về, thiên hạ dễ mủi lòng, cám cảnh lắm thay! Vả chăng, những tháng năm ngặt nghèo khốn khó mới tạm buông tha đại đa số chúng ta đã lâu lắc gì cho cam…

Lĩnh nhuận bút thơ Xuân, đem “quy đổi” ra áo mới làm quà mừng tuổi con, quả là người cha thi sĩ này thiết thực nỗi đời, nỗi đạo! Hãy xem nhà thơ hởi lòng hởi dạ biết bao trong từng lời nựng nịu, nâng niu đứa con yêu bằng cả hồn vía lẫn tâm can:

Con mang chim hót và hoa nở
Con – búp chồi vui mơn mởn non.

Câu chữ run rẩy như có cánh để bay lên, không chỉ vì những chim, hoa, chồi búp của mùa xuân, của trời đất mà còn bởi niềm vui rộn ràng ngay trong lòng người cha. Muốn chia sẻ với đứa con những xúc động không thể che giấu ấy, nhà thơ “lý sự” một cách rất thật thà:

Xuân sang trời đất con chưng diện
Huống nữa là con, mới trẻ con
Già bát canh, trẻ manh áo đẹp…

Hạnh phúc của hai cha con quả đơn sơ, nhưng hình như cũng lớn lao lắm. Thừa thãi, giàu có, tôi chắc người ta sẽ không hiểu nổi niềm phấn hứng có phần hơi thái qua thế kia!
Khổ kết của bài thơ có một so sánh thú vị: “Ba ngỡ con thành bài tứ tuyệt – Vần tươi trong ý, ý thơm vần”. Khá lạ! Hình ảnh đứa con – bài thơ – hương sắc hoa lá mùa xuân lồng trong nhau, hòa quyện, quấn quýt lấy nhau. Nó làm tăng thêm dư vị ấm áp, ngọt ngào của mùa Xuân và tình cha con mà bài thơ đọng lại trong mỗi chúng ta.

Giọng điệu mộc mạc, chân chất. Câu chữ thậm chí hơi cũ. Tuy nhiên, tôi tin tứ thơ này của Đặng Hấn sẽ còn khiến nhiều người nhớ bởi cho dù thế kỷ 21 có sang thì quanh ta chưa phải đã hết những nỗi lo cơm áo. Với nhiều mái nhà, nhiều đứa trẻ đó đây, mùa Xuân hình như vẫn còn là món hàng xa xỉ, ngoài tầm tay với…

(“Yêu trẻ” Xuân Kỷ Mão)

Chia sẻ bài này:

Nhà thơ Kim Chuông nói về thơ thiếu nhi của Đặng Hấn

… Đặng Hấn là nhà thơ, là thầy giáo dạy toán ở một trường Đại học. Thơ Đặng Hấn chuyển hóa khá hài hòa, nhuần nhuyễn chất trí tuệ, hóm hỉnh và làm nên sự thống nhất giữa thơ và con người thơ anh qua cuộc đời, trang viết.

… Với Đặng Hấn, từ “Hoa Ngẫu Nhiên” nhìn về những năm chống Mỹ cứu nước, nhiều bạn đọc xa gần đã quan tâm đến anh với những dòng thơ buổi đầu xuất hiện. Hoa Ngẫu Nhiên góp vào về dầy, chiều sâu hương sắc mới của thơ anh.

(Trích lời bạt “Hoa Ngẫu Nhiên” Hội VHNT Thái Bình 1998)

Chia sẻ bài này: